سید علی سیدالاطبّاء مرعشی؛ طبیبِ دین و جان، فقیهِ حکمت و اخلاق


نویسنده: دکتر فردین احمدی مدیر مسئول انتشارات بین المللی حوزه مشق 


در تاریخ تشیع، نام‌هایی می‌درخشند که نه‌تنها به‌واسطه علم، بلکه به سبب جمع میان دانش، دیانت، اخلاق و خدمت اجتماعی جاودانه شده‌اند. یکی از این چهره‌های کمتر شناخته‌شده اما عمیقاً تأثیرگذار، سید علی سیدالاطبّاء مرعشی، طبیب حاذق و فقیه شیعی قرن سیزدهم هجری است؛ عالمی که میراث علمی و معنوی او، نسل‌ها بعد، در شخصیت بزرگ‌مردی چون آیت‌الله العظمی سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی تبلور یافت.

سید علی سیدالاطبّاء در روزگاری می‌زیست که مرز میان علوم دینی و علوم تجربی هنوز دیواری نفوذناپذیر نداشت. او از جمله عالمانی بود که با درک عمیق از فقه و معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام، به دانش پزشکی نیز تسلط یافت و نمونه‌ای روشن از «حکیم جامع» در تمدن اسلامی به‌شمار می‌رفت؛ انسانی که طبابت را نه صرفاً حرفه، بلکه رسالت الهی می‌دانست.

نسب، هویت و پیوند با خاندان علم و سیادت

سید علی سیدالاطبّاء مرعشی از خاندان ریشه‌دار سادات مرعشی بود؛ خاندانی که قرن‌ها در عرصه علم، فقاهت، قضاوت و زعامت دینی نقش‌آفرین بوده‌اند. انتساب او به این دودمان شریف، نه مایه تفاخر ظاهری، بلکه مسئولیتی سنگین در حفظ حرمت علم و سیادت بود. وی این مسئولیت را با زیستی زاهدانه، علمی عمیق و اخلاقی مثال‌زدنی به انجام رساند.

او پدربزرگ آیت‌الله العظمی سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی (متوفای ۱۴۱۱ق) است؛ مرجعی بزرگ که کتابخانه عظیم و کم‌نظیر مرعشی نجفی در قم، خود گواهی زنده بر سنت علمی و فرهنگی این خاندان است. بی‌تردید، ریشه‌های این اهتمام سترگ به علم و میراث مکتوب اسلام را باید در تربیت و جهان‌بینی امثال سید علی سیدالاطبّاء جست‌وجو کرد.

فقیهی آشنا با درد جامعه

سید علی سیدالاطبّاء در کنار فقاهت، پزشکی چیره‌دست بود. در سنت اسلامی، طبیب حقیقی کسی است که هم درد جسم را بشناسد و هم رنج روح را. او با چنین نگاهی، به درمان بیماران می‌پرداخت و طبابتش آمیخته با اخلاق، دعا و توکل بود. بسیاری از مردم، او را نه‌فقط طبیب بدن، بلکه پناهگاه روحی خود می‌دانستند.

در دورانی که دسترسی به پزشک متخصص محدود بود و بیماری‌ها گاه به فاجعه‌های اجتماعی بدل می‌شد، حضور عالمی طبیب، نعمتی بزرگ برای جامعه محسوب می‌شد. نقل است که سید علی سیدالاطبّاء در معالجه بیماران، بیش از هر چیز بر کرامت انسانی تأکید داشت و هرگز طبابت را به ابزار کسب مال یا شهرت تقلیل نداد.

علم، زهد و سلوک معنوی

آنچه شخصیت سید علی سیدالاطبّاء را ممتاز می‌سازد، جمع میان علم و زهد است. او از آن دسته عالمانی بود که علم را برای تهذیب نفس و خدمت به خلق می‌خواست، نه برای جدل یا تفوق اجتماعی. سلوک شخصی‌اش سرشار از ساده‌زیستی، پرهیز از دنیاطلبی و التزام عملی به شریعت بود.

در منابع شفاهی خاندان مرعشی، از او به‌عنوان عالمی یاد می‌شود که شب‌هایش با عبادت و مطالعه و روزهایش با تدریس، طبابت و پاسخ‌گویی به مسائل شرعی مردم سپری می‌شد. چنین زیستی، الگویی عینی از «عالم ربانی» ارائه می‌دهد؛ الگویی که امروز نیز جامعه علمی و دینی به‌شدت به آن نیازمند است.

درگذشت و جایگاه تاریخی

سید علی سیدالاطبّاء مرعشی در سال ۱۲۷۷ هجری شمسی دار فانی را وداع گفت؛ در حالی که یاد و نامش در میان شاگردان، خاندان و مردم زمانه‌اش زنده بود. تاریخ قمری درگذشت او، ۱۲ شعبان ۱۳۱۶ هجری قمری، یادآور فقدان عالمی است که اگرچه آثار مکتوب فراوانی از او بر جای نمانده، اما اثر وجودی او در تربیت نسل‌ها و انتقال سنت علمی تشیع انکارناپذیر است.

در سنت اسلامی، همواره چنین بوده است که برخی بزرگان، بیش از آنکه با کتاب شناخته شوند، با انسان‌سازی و انتقال اخلاق و معرفت شناخته می‌شوند. سید علی سیدالاطبّاء از این دسته است.

میراثی فراتر از زمان

اگر امروز نام سید علی سیدالاطبّاء مرعشی دوباره مورد توجه پژوهشگران و رسانه‌ها قرار می‌گیرد، نه صرفاً به‌سبب نسبت خانوادگی با مرجع بزرگی چون آیت‌الله مرعشی نجفی، بلکه به دلیل الگویی است که برای وحدت علم دین و علم زندگی ارائه می‌دهد.

در عصری که تخصص‌گرایی افراطی، انسان را از نگاه جامع به هستی دور کرده است، بازخوانی زندگی چنین شخصیت‌هایی می‌تواند الهام‌بخش باشد. او نشان داد که فقیه می‌تواند طبیب باشد، طبیب می‌تواند عارف باشد و عالم می‌تواند در متن جامعه زندگی کند، بی‌آنکه از معنویت فاصله بگیرد.



بزرگداشت شخصیت‌هایی چون سید علی سیدالاطبّاء مرعشی، در حقیقت بزرگداشت سنت تمدنی تشیع است؛ سنتی که علم، اخلاق، خدمت و معنویت را در کنار هم می‌نشاند. شایسته است مراکز علمی، پژوهشگران تاریخ و رسانه‌های فرهنگی، بیش از پیش به احیای نام و میراث این‌گونه بزرگان بپردازند تا پیوند نسل امروز با ریشه‌های اصیل هویتی خود استوارتر شود.

بی‌تردید، یاد و نام سید علی سیدالاطبّاء مرعشی، همچون نوری آرام اما ماندگار، در تاریخ علم و دیانت این سرزمین باقی خواهد ماند؛ نوری که از دل قرن‌ها می‌تابد و راه آینده را روشن می‌کند.