سوال ۱

از چه زمانی احساس کردید که معلمی فقط یک شغل نیست بلکه رسالت زندگی شماست؟ آن لحظه خاص را به خاطر دارید؟

تاثیر یک معلم بسیار فراتر از کتاب و کلاس درس است. رسالت یک معلم ساختن انسان‌هاست نه فقط انتقال دانش‌ها. مسئولیتی که هر روز باید با عشق، صبر و یادگیری مداوم آن را به بهترین شکل انجام دهد. معلم بودن یعنی کاشتن بذر امید، دانایی و اعتماد به نفس در دل دانش‌آموزان، بذرهایی که شاید سال‌ها بعد به ثمر بنشینند. وقتی شاگردی با اعتماد به نفس بیشتر، امید تازه یا انگیزه‌ای که از کلاس گرفته، قدمی رو به جلو بردارد، آن لحظه حس مفید بودن به انسان دست می‌دهد. حس مفید و محبوب بودن دو احساسی است که هر انسانی به آن نیاز دارد. هر لحظه‌ای که حس مفید بودن را تجربه کنم، آن لحظه رسالت زندگی من است و این لحظه بارها و بارها در زندگی من تکرار شده است.

سوال ۲

در طول سال‌های تدریس، به نظر شما مهم‌ترین ویژگی‌ای که یک معلم باید داشته باشد چیست و چرا؟

مهم‌ترین ویژگی یک معلم توانایی ایجاد یادگیری است، یعنی بتواند دانش را متناسب با توانایی یادگیرنده قابل فهم کند. هرچند یک معلم خوب فقط اطلاعات منتقل نمی‌کند، بلکه شوق یادگیری را هم در دل شاگردانش زنده می‌کند. هدف یک معلم خوب فقط پر کردن ذهن شاگرد نیست، بلکه پرورش توانایی فکر کردن اوست.

سوال ۳

در مواجهه با دانش‌آموزانی که انگیزه کمتری برای یادگیری دارند، چه روشی برای ایجاد اشتیاق به کار می‌گیرید؟

مهم‌ترین عامل انگیزه این است که دانش‌آموز احساس کند می‌تواند یاد بگیرد و کسی به پیشرفت او اهمیت می‌دهد. وقتی این بخش از مسیر آموزش هموار شود، مسیر یادگیری آسان‌تر می‌شود. ماهیت یادگیری در همه مقاطع یکسان است اما شیوه برانگیختن انگیزه متفاوت است. برای مثال می‌توان موفقیت‌های کوچک او را برجسته کرد تا دانش‌آموز احساس پیشرفت داشته باشد. این احساس، انگیزه یادگیری را افزایش می‌دهد، هرچند دانش‌آموزی که سال‌ها بی‌انگیزه بوده در یک جلسه متحول نمی‌شود.

سوال ۴

تأثیرگذارترین دانش‌آموزی که در طول دوران کاری‌تان با او برخورد داشتید چه کسی بود و چه چیزی از او آموختید؟

پاسخ

به جرات می‌توانم بگویم که تک تک دانش‌آموزان تاثیرگذار بودند. همانگونه که دانش‌آموز در حال یادگیری است، معلم نیز در برخورد با هر دانش‌آموزی تجربه‌های زیادی به دست می‌آورد. یاد گرفتم که هر دانش‌آموز دنیای متفاوتی دارد و یک معلم باید شرایط و دغدغه‌های او را درک کند. این تجربه باعث شد با صبر، همدلی و توجه بیشتری به نیازهای دانش‌آموزان نگاه کنم و باور داشته باشم که تشویق و حمایت یک معلم می‌تواند مسیر زندگی یک دانش‌آموز را تغییر دهد. استعداد بسیاری از دانش‌آموزان زمانی شکوفا می‌شود که در محیطی امن همراه با احترام و تشویق قرار گیرند.

سوال ۵

به نظر شما نظام آموزشی امروز ایران بیشترین نیازش در چه حوزه‌ای است و معلمان چگونه می‌توانند نقش مؤثری در بهبود آن داشته باشند؟

نظر من این است که نظام آموزشی ایران بیش از هر چیز به تقویت و نهادینه‌سازی مفاهیم ایرانی اسلامی در کنار آموزش علمی نیاز دارد. ارزش‌هایی مانند ایمان، اخلاق، صداقت، مسئولیت‌پذیری، احترام به والدین و معلمان، روحیه تعاون، عدالت‌خواهی، وطن‌دوستی و حفظ هویت فرهنگی باید در فرآیند آموزش بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. معلمان نقش اساسی در تحقق این هدف دارند. آنان می‌توانند با رفتار، گفتار و شیوه تدریس خود الگوی عملی دانش‌آموزان باشند و این مفاهیم را در قالب فعالیت‌های آموزشی، فرهنگی و تربیتی منتقل کنند. از نگاهی دیگر می‌توان گفت بزرگ‌ترین نیاز نظام آموزشی ایران، تغییر از آموزش حافظه‌محور به یادگیری مهارت‌محور و تفکرمحور است. در این مسیر، معلم از یک ارائه‌دهنده محتوا به یک مربی، راهنما و الهام‌بخش تبدیل می‌شود؛ نقشی که در عصر هوش مصنوعی ارزشمندتر از همیشه است.

سوال ۶

چه چالش‌هایی در کلاس درس همیشه برای شما دشوارتر بوده و چگونه توانسته‌اید آن‌ها را مدیریت کنید؟

یکی از چالش‌هایی که در کلاس درس برای من دشوار بود، مدیریت تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان از نظر سطح یادگیری و میزان مشارکت بود. برخی از دانش‌آموزان مطالب را سریع‌تر یاد می‌گرفتند، در حالی که برخی دیگر به زمان و توضیحات بیشتری نیاز داشتند. برای مدیریت این چالش، تلاش کردم از روش‌های تدریس متنوع مانند کار گروهی، پرسش و پاسخ، استفاده از مثال‌های ساده و فعالیت‌های عملی بهره بگیرم تا همه دانش‌آموزان فرصت یادگیری مؤثر داشته باشند. از نظر من، انعطاف‌پذیری، صبر و استفاده از روش‌های آموزشی متناسب با نیازهای دانش‌آموزان، نقش مهمی در مدیریت موفق کلاس و بهبود فرایند یادگیری دارد.

سوال ۷

چه عامل یا رویدادی الهام‌بخش شما در مسیر حرفه‌ای‌تان بوده است؟ آیا فردی در زندگی‌تان نقش الگو را داشته؟

در مسیر حرفه‌ای من به‌عنوان معلم، بیش از هر چیز مطالعه و یادگیری مستمر نقش مؤثری داشته است. مطالعه زندگی دانشمندان، اندیشمندان و معلمان برجسته به من نشان داده که موفقیت حاصل تلاش مداوم، پشتکار، صبر و علاقه به یادگیری است. آشنایی با مسیر زندگی این افراد به من انگیزه داده تا همواره برای رشد علمی و حرفه‌ای خود تلاش کنم و به بهبود شیوه‌های تدریس و ارتباط با دانش‌آموزان اهمیت بدهم. علاوه بر مطالعه، تجربه‌های زندگی نیز به من آموخته است که هر چالش می‌تواند فرصتی برای یادگیری باشد. خانم معلم ریاضی دوران دبیرستانم نقش الگویی در مسیر زندگی من داشته است. مهربانی، صبر و آرامش او همیشه در ذهنم تداعی می‌شود.

سوال ۸

در دوران معلمی، شیرین‌ترین خاطره‌ای که هنوز هم با یادآوری آن لبخند می‌زنید چیست؟

هر بار که با دانش‌آموزی کلاس دارم، ارتباط با او برایم خاطره است چون هر کدام از آنها با تفاوت‌های فردی تجربه جدیدی به من یاد می‌دهند. معمولاً درس ریاضی درسی است که اکثر دانش‌آموزان در آن مشکل دارند و اینکه می‌توانم در فهم مطالب ریاضی به آنها کمک کنم، خدا را شاکرم و حس خوب را تجربه می‌کنم. فکر می‌کنم رسالت زندگی‌ام همین لحظه است.

سوال ۹

اگر قرار باشد یک پیام صمیمانه به دانش‌آموزان نسل امروز بدهید، چه چیزی برایشان مهم‌تر از هر چیز دیگری است؟

دانش‌آموزان عزیز، شما نسل فرصت‌ها هستید؛ نسلی که با چند کلیک به دنیایی از دانش دسترسی دارد. اما به یاد داشته باشید که داشتن اطلاعات با داشتن آگاهی تفاوت دارد. آنچه شما را موفق می‌کند، فقط استفاده از فناوری نیست، بلکه توانایی فکر کردن، پرسیدن، تحلیل کردن و درست انتخاب کردن است. از اشتباه کردن نترسید؛ هر اشتباه، قدمی به سوی یادگیری است. برای رؤیاهایتان هدف تعیین کنید، با پشتکار تلاش کنید و هر روز از دیروز خود بهتر باشید. کتاب را در کنار فناوری، اخلاق را در کنار دانش و احترام را در کنار موفقیت قرار دهید. به خودتان ایمان داشته باشید، به خانواده و معلمانتان احترام بگذارید و هرگز یادگیری را متوقف نکنید. آینده را کسانی می‌سازند که امروز با مسئولیت، تلاش و امید زندگی می‌کنند.

سوال ۱۰

بسیاری معتقدند رابطه عاطفی معلم با دانش‌آموزان از محتوا مهم‌تر است. شما چگونه این تعادل را بین نظم کلاس و صمیمیت حفظ می‌کنید؟

به نظر من رابطه عاطفی و محتوای آموزشی در مقابل هم نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. دانش‌آموز زمانی بهتر یاد می‌گیرد که هم احساس امنیت، احترام و دیده شدن داشته باشد و هم آموزش با کیفیت دریافت کند. اگر بخواهم کوتاه بگویم، معلم موفق کسی است که هم دل دانش‌آموز را به دست بیاورد و هم ذهن او را روشن کند.

این مصاحبه به همت فاطمه زهرا شاهکلایی انجام شده است.

روابط عمومی انتشارات بین المللی حوزه مشق