یوم‌العباس زنجان؛ وقتی ایمان یک شهر، میراث یک ملت می‌شود


نویسنده: دکتر فردین احمدی مدیر مسئول انتشارات بین المللی حوزه مشق 

ثبت یک حقیقت زنده در حافظه ملی ایران

سال ۱۳۸۷ هجری شمسی، آیینی ریشه‌دار و برخاسته از جان مردم، جایگاه شایسته خود را در فهرست میراث معنوی ایران یافت؛ مراسم یوم‌العباس زنجان به‌عنوان دهمین میراث معنوی کشور به ثبت رسید. این ثبت، نه صرفاً یک اقدام اداری، بلکه به‌رسمیت شناختن یک حقیقت زنده فرهنگی و دینی بود؛ حقیقتی که قرن‌ها در کوچه‌ها، دل‌ها و اشک‌های مردم زنجان جریان داشته است.

یوم‌العباس، تنها یک روز در تقویم نیست؛ هویت آیینی یک شهر و جلوه‌ای عمیق از پیوند دین، فرهنگ و زیست اجتماعی ایرانیان است.




یوم‌العباس؛ آیینی فراتر از سوگواری

آنچه مراسم یوم‌العباس زنجان را از بسیاری آیین‌های سوگواری متمایز می‌کند، ترکیب کم‌نظیر شور، نظم، مشارکت جمعی و معنویت عمیق است. این مراسم، صرفاً بازنمایی اندوه نیست؛ بلکه تجلی یک فهم تاریخی از وفاداری، ایثار و ولایت‌مداری است که در شخصیت حضرت ابوالفضل العباس(ع) متجلی شده است.

در این آیین، سوگواری به یک «کنش اجتماعی آگاهانه» تبدیل می‌شود؛ کنشی که نسل به نسل منتقل شده و همچنان زنده و پویاست.




زنجان؛ شهری که تاریخ را آیینی روایت می‌کند

زنجان، در یوم‌العباس، به یک صحنه بزرگ روایت تاریخ عاشورا بدل می‌شود. خیابان‌ها، هیئت‌ها، پرچم‌ها و نوحه‌ها، همگی بخشی از یک روایت جمعی‌اند؛ روایتی که نه بر کاغذ، بلکه در حافظه زیسته مردم ثبت شده است.

این آیین، نشان می‌دهد که چگونه یک شهر می‌تواند بدون تحمیل رسمی، خود را پاسدار یک ارزش متعالی بداند و آن را با تمام وجود، هر سال بازآفرینی کند.




میراث معنوی؛ ثبت آنچه دیده نمی‌شود اما حس می‌شود

میراث معنوی، برخلاف بناها و آثار ملموس، در احساس، رفتار و باور مردم جریان دارد. ثبت یوم‌العباس زنجان به‌عنوان میراث معنوی، اعتراف به این حقیقت است که فرهنگ، تنها در سنگ و خاک خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در اشک، نذر، همدلی و حضور داوطلبانه مردم معنا می‌یابد.

این ثبت، گامی مهم در حفظ آیین‌هایی است که اگرچه مادی نیستند، اما ستون‌های اصلی هویت ملی و دینی ما را شکل می‌دهند.




نقش مردم؛ ستون اصلی ماندگاری آیین

اگر یوم‌العباس زنجان به جایگاهی ملی رسیده، پیش از هر چیز مرهون مردمی بودن آن است. این آیین نه پروژه‌ای دولتی بوده و نه نمایشی فرمایشی؛ بلکه برخاسته از باور عمیق مردمی است که خود را در آیینه حضرت عباس(ع) بازمی‌یابند.

مشارکت داوطلبانه هیئت‌ها، کسبه، خانواده‌ها و نسل جوان، نشان می‌دهد که این مراسم، نه یک سنت ایستا، بلکه جریانی زنده و پویاست که با زمان پیش می‌رود، بی‌آنکه اصالت خود را از دست بدهد.




یوم‌العباس و سرمایه اجتماعی

در دنیای امروز که جوامع با بحران همبستگی روبه‌رو هستند، آیین‌هایی مانند یوم‌العباس، سرمایه اجتماعی بی‌بدیل به شمار می‌آیند. این مراسم، اعتماد، همکاری و احساس تعلق جمعی را تقویت می‌کند و نشان می‌دهد که دین، اگر درست فهم و اجرا شود، می‌تواند عامل وحدت و آرامش اجتماعی باشد.

ثبت ملی این آیین، در واقع ثبت یک الگوی موفق از هم‌زیستی ایمان و جامعه مدنی است.




بازتاب ملی و فراملی یک آیین محلی

یوم‌العباس زنجان، اگرچه ریشه در یک جغرافیای مشخص دارد، اما پیام آن جهانی است. مفاهیمی چون وفاداری، ایثار، ادب در برابر ولایت و فداکاری، مرز نمی‌شناسند. از همین روست که این مراسم، هر ساله توجه زائران و پژوهشگران داخلی و خارجی را به خود جلب می‌کند.

ثبت آن به‌عنوان میراث معنوی، فرصتی است برای معرفی چهره اصیل فرهنگ عاشورایی ایران به جهان.




مسئولیت امروز؛ صیانت آگاهانه از یک میراث

ثبت یک آیین، پایان کار نیست؛ آغاز مسئولیت است. یوم‌العباس زنجان، امروز نیازمند صیانت آگاهانه، مستندسازی علمی و انتقال درست به نسل‌های آینده است. حفظ اصالت، پرهیز از تحریف و جلوگیری از سطحی‌سازی، از مهم‌ترین وظایف متولیان فرهنگی و مردم است.

این میراث، زمانی ماندگار خواهد ماند که روح آن حفظ شود، نه صرفاً شکل ظاهری‌اش.




یوم‌العباس؛ پیوند عاشورا با زندگی امروز

آنچه این آیین را زنده نگه داشته، توانایی آن در پیوند دادن پیام عاشورا با زندگی امروز است. یوم‌العباس، یادآور این حقیقت است که وفاداری، مسئولیت‌پذیری و ایستادگی در برابر ظلم، ارزش‌هایی تاریخی نیستند؛ بلکه نیازهای همیشگی جامعه انسانی‌اند.




ثبت مراسم یوم‌العباس زنجان به‌عنوان دهمین میراث معنوی ایران، ثبت اشک و ایمان نیست؛ ثبت آگاهی، هویت و تداوم یک فرهنگ زنده است. فرهنگی که نشان می‌دهد چگونه یک شهر می‌تواند با تکیه بر باورهای خود، بخشی از حافظه ملی یک ملت شود.

یوم‌العباس زنجان، امروز نه فقط افتخار زنجان، که سرمایه فرهنگی ایران است؛ میراثی که باید با فهم، احترام و تعهد، آن را به فردا سپرد.