مصاحبه و گفت و گو رادیو شهر با کارشناس روانشناسی الهام دلیران با محوریت گفت و گو " سلامت روان در ایام بازنشستگی "
کارشناس: الهام دلیران
مجری: جناب آقای حسین پور
نویسنده پخش: رویا کرمی
باتشکر ویژه از: سرکارخانم حیدری
اجرا و پخش زنده: ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ - ساعت:۱۱:۰۰ - برابر با 13 June
فایل گفت و گو کامل از آرشیو رادیو ایران - لرستان و بروجرد قابل دانلود می باشد
سؤال: چرا احساس «دیده شدن» و «مفید بودن» برای بازنشستگان اینقدر مهم است؟
پاسخ:
از منظر روانشناسی، یکی از نیازهای اساسی انسان در تمام طول زندگی، احساس ارزشمندی و مؤثر بودن است. بسیاری از افراد سالها از طریق شغل، مسئولیتهای اجتماعی و نقش حرفهای خود، هویت و عزتنفسشان را شکل دادهاند. با بازنشستگی، این نقشها تغییر میکند، اما نیاز به دیده شدن و مفید بودن همچنان باقی میماند.
زمانی که بازنشسته احساس کند تجربه، دانش و حضور او مورد توجه است، احساس رضایت، نشاط و سلامت روان بیشتری خواهد داشت. اما اگر تصور کند دیگر نقشی در خانواده یا جامعه ندارد، ممکن است با احساس پوچی، انزوا و کاهش عزتنفس روبهرو شود. به همین دلیل توجه به جایگاه روانی و اجتماعی بازنشستگان اهمیت بسیار زیادی دارد.
سؤال: چرا بعضی بازنشستگان بعد از پایان کار احساس تنهایی یا بیفایده بودن میکنند؟
پاسخ:
بازنشستگی فقط پایان یک شغل نیست؛ بلکه یک تغییر مهم در سبک زندگی و هویت اجتماعی فرد محسوب میشود. فردی که سالها در محیط کار حضور فعال داشته، ناگهان بخشی از ارتباطات اجتماعی روزانه، مسئولیتها و احساس اثرگذاری خود را از دست میدهد.
اگر برای این مرحله از زندگی برنامهریزی روانی و اجتماعی وجود نداشته باشد، ممکن است فرد احساس کند دیگر به او نیازی نیست. در حالی که واقعیت این است که بازنشستگی پایان نقشآفرینی نیست، بلکه فرصتی برای ایفای نقشهای جدید در خانواده، جامعه و انتقال تجربه به نسلهای بعدی است.
سؤال: نشانههای افسردگی پنهان در بازنشستگان چیست و خانوادهها چگونه میتوانند کمک کنند؟
پاسخ:
افسردگی در سالمندان همیشه با غمگینی آشکار بروز نمیکند. گاهی به شکل بیحوصلگی، کاهش انگیزه، اختلال خواب، کاهش ارتباط با دیگران، بیعلاقگی به فعالیتهای روزمره، احساس خستگی مداوم یا شکایتهای جسمی متعدد ظاهر میشود.
خانوادهها باید نسبت به این تغییرات حساس باشند. مهمترین کمک، حفظ ارتباط عاطفی، گوش دادن بدون قضاوت، اختصاص زمان برای گفتوگو و تشویق فرد به حضور در جمعهای خانوادگی و اجتماعی است. در صورت تداوم علائم نیز مراجعه به روانشناس یا مشاور ضروری است.
سؤال: مهمترین نیازهای عاطفی بازنشستگان چیست؟
پاسخ:
بازنشستگان بیش از هر چیز به احترام، تعلق، محبت و احساس مؤثر بودن نیاز دارند. آنها میخواهند بدانند که هنوز جایگاه ارزشمندی در خانواده و جامعه دارند و تجربیاتشان مورد توجه قرار میگیرد.
گاهی یک گفتوگوی صمیمانه، مشورت گرفتن از آنها یا قدردانی از زحمات سالهای گذشته، تأثیر روانی بسیار عمیقتری از هر حمایت مادی دارد.
سؤال: چگونه میتوان بازنشستگان را تشویق کرد که فعال، اجتماعی و باانرژی بمانند؟
پاسخ:
پژوهشهای روانشناسی نشان میدهد داشتن هدف و ارتباط اجتماعی از مهمترین عوامل سلامت روان در دوران سالمندی است. شرکت در فعالیتهای فرهنگی، آموزشی، مذهبی، ورزشی و داوطلبانه میتواند احساس سرزندگی و کارآمدی را تقویت کند.
انسان زمانی احساس جوانی میکند که همچنان در حال یادگیری، ارتباط و تأثیرگذاری باشد. سن تقویمی کمتر از نگرش فرد به زندگی اهمیت دارد.
سؤال: خانوادهها چگونه میتوانند بازنشستگان را بیشتر در جمع و تصمیمها شریک کنند؟
پاسخ:
یکی از مهمترین راهها، حفظ نقش و جایگاه آنان در خانواده است. وقتی از یک بازنشسته درباره مسائل خانوادگی نظرخواهی میشود یا مسئولیتی متناسب با تواناییهایش به او سپرده میشود، احساس ارزشمندی و تعلق در او افزایش مییابد.
بازنشستگان نباید احساس کنند از چرخه تصمیمگیری کنار گذاشته شدهاند؛ بلکه باید بدانند که تجربه و دیدگاهشان همچنان برای خانواده مهم است.
سؤال: جامعه چگونه میتواند جایگاه بازنشستگان را بهتر حفظ کند؟
پاسخ:
جامعه باید از نگاه «مصرفکننده خدمات» به نگاه «دارنده سرمایه تجربه» برسد. بازنشستگان گنجینهای از دانش، مهارت و تجربهاند. استفاده از ظرفیت آنان در آموزش، مشاوره، فعالیتهای داوطلبانه و برنامههای فرهنگی، هم به سلامت روان خود آنان کمک میکند و هم برای جامعه سودمند است.
سؤال: چرا احترام به بازنشستگان در برخی خانوادهها و جوامع کمرنگ شده و نسل جدید چه نقشی دارد؟
پاسخ:
بخشی از این مسئله به تغییرات سریع اجتماعی و فناوری بازمیگردد. گاهی نسل جدید تصور میکند دسترسی به اطلاعات، جایگزین تجربه شده است؛ در حالی که تجربه و دانش دو سرمایه مکمل هستند.
نسل جوان میتواند با گفتوگو، همدلی و استفاده از تجربیات بزرگترها، ارتباط بین نسلها را تقویت کند. جامعهای که به پیشکسوتان خود احترام میگذارد، در واقع به آینده خود احترام گذاشته است.
سؤال: بهترین راه برای تقویت امید و انگیزه در بازنشستگان چیست؟
پاسخ:
امید زمانی شکل میگیرد که فرد احساس کند هنوز هدف، نقش و معنا در زندگی او وجود دارد. اگر بازنشسته بداند که میتواند یاد بگیرد، آموزش دهد، تجربه منتقل کند و در زندگی دیگران اثرگذار باشد، انگیزه و نشاط او حفظ خواهد شد.
به عنوان یک روانشناس معتقدم مهمترین پیام روز خانواده و تکریم بازنشستگان این است که بازنشستگان پایان یک مسیر نیستند؛ آنان سرمایههای انسانی، فردی و عاطفی جامعهاند و هرچه بیشتر دیده شوند، سلامت روان خانواده و جامعه نیز تقویت خواهد شد.
:::
نظرات
0