یاداشت های برپایه یک تحقیق و تفحص نوین در مسئله فمیساید 

نگاهی به پدیده " فمی‌ساید "؛ بررسی علمی یک بحران جهانی با تحلیل الهام دلیران

الهام دلیران - فمی‌ساید (Femicide) به قتل زنان و دختران به دلایل مرتبط با جنسیت گفته می‌شود.یکی از شدیدترین جلوه‌های خشونت جنسیتی که می‌تواند نتیجه تشدید خشونت، کنترل‌گری، تبعیض و روابط مبتنی بر سلطه باشد. شناخت این پدیده، علاوه بر بررسی شرایط وقوع قتل، مستلزم توجه به عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و ساختاری مؤثر بر آن است.

فمی‌ساید چه تفاوتی با قتل زنان دارد؟

هر قتل یک زن الزاماً فمی‌ساید نیست. این اصطلاح برای قتل‌هایی به کار می‌رود که با انگیزه‌های جنسیتی یا در بستر خشونت جنسیت‌محور رخ می‌دهند. قتل زنان به دست همسر یا شریک عاطفی، برخی قتل‌های مرتبط با خشونت موسوم به ناموسی و قتل‌های ناشی از زن‌ستیزی، بسته به شواهد و شرایط پرونده، می‌توانند از مصادیق این پدیده باشند.

فمی‌ساید ممکن است در محیط خانواده یا خارج از آن اتفاق بیفتد. بااین‌حال، نبود اطلاعات کافی درباره انگیزه و زمینه وقوع بسیاری از قتل‌ها، شناسایی و ثبت دقیق تمام موارد را دشوار می‌کند.

جدیدترین آمار جهانی فمی‌ساید:

بر اساس گزارش مشترک دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) و نهاد زنان سازمان ملل متحد (UN Women)، منتشرشده در نوامبر ۲۰۲۵، حدود ۸۳ هزار زن و دختر در سراسر جهان طی سال ۲۰۲۴ به‌طور عمدی به قتل رسیدند.

از این تعداد، حدود ۵۰ هزار نفر به دست همسر، شریک عاطفی یا یکی دیگر از اعضای خانواده خود کشته شدند؛ یعنی به‌طور میانگین حدود ۱۳۷ زن و دختر در هر روز، یا تقریباً یک نفر در هر ده دقیقه.

این گزارش همچنین نشان می‌دهد که حدود ۶۰ درصد از قتل‌های عمدی زنان و دختران در سال ۲۰۲۴ به دست شریک عاطفی یا اعضای خانواده انجام شده است.

اگرچه رقم ثبت‌شده برای سال ۲۰۲۴ از برآورد سال ۲۰۲۳، یعنی ۵۱ هزار و ۱۰۰ نفر، کمتر است، سازمان ملل تأکید می‌کند که این تفاوت عمدتاً ناشی از اختلاف در دسترس‌بودن داده‌های کشورهاست و نباید آن را نشانه کاهش واقعی فمی‌ساید دانست.

همچنین، به دلیل کمبود داده‌های قابل‌مقایسه درباره قتل‌های جنسیت‌محور خارج از محیط خانواده، هنوز نمی‌توان برآوردی جامع و دقیق از تمام اشکال فمی‌ساید در سطح جهان ارائه کرد.

مهم‌ترین عوامل خطر:

فمی‌ساید معمولاً پدیده‌ای تک‌علتی نیست. سابقه خشونت خانگی، تهدید به قتل، رفتارهای کنترل‌گرانه، تعقیب و آزار، خشونت پس از جدایی و دسترسی مرتکب به سلاح می‌توانند از عوامل خطر باشند.

در سطح اجتماعی، نابرابری‌های جنسیتی، عادی‌سازی خشونت، ضعف سازوکارهای حمایتی و موانع دسترسی به عدالت نیز ممکن است به تداوم شرایط خطرناک کمک کنند. بااین‌حال، هیچ عامل منفردی وقوع قتل را قطعی نمی‌کند و بررسی هر مورد به ارزیابی دقیق شرایط آن نیاز دارد.

پیامدهای فمی‌ساید:

پیامدهای فمی‌ساید فراتر از جان‌باختن قربانی است. فرزندان و خانواده‌های قربانیان ممکن است با سوگ پیچیده، آسیب‌های روانی و مشکلات اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو شوند. این پدیده همچنین اعتماد عمومی به سازوکارهای حمایت و پیشگیری از خشونت را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

چگونه می‌توان از فمی‌ساید پیشگیری کرد؟

پیشگیری مؤثر مستلزم شناسایی زودهنگام خطر، جدی‌گرفتن تهدیدها و ایجاد سازوکارهای حمایتی قابل‌اعتماد است. اجرای مؤثر قوانین، دسترسی به خدمات حقوقی و روان‌شناختی، فراهم‌کردن پناهگاه‌های امن، ارزیابی تخصصی تهدیدها و آموزش عمومی درباره روابط سالم و خشونت جنسیتی، از اقدامات مهم در این زمینه‌اند.

همچنین، ثبت دقیق موارد قتل، بررسی زمینه وقوع آن‌ها و انتشار آمارهای استاندارد می‌تواند به شناسایی الگوهای خطر و تدوین سیاست‌های پیشگیرانه مؤثرتر کمک کند.

جمع‌بندی:

فمی‌ساید صرفاً یک رویداد جنایی منفرد نیست؛ پدیده‌ای پیچیده با ابعاد انسانی، اجتماعی، حقوقی و گاه ساختاری است. مقابله با آن نیازمند شناخت علمی عوامل خطر، حمایت مؤثر از افراد در معرض خشونت، پاسخ‌گویی قانونی و تقویت سازوکارهای پیشگیری است.

پیشگیری از فمی‌ساید از جایی آغاز می‌شود که تهدید جدی گرفته شود، نشانه‌های خشونت نادیده نمانند و حمایت پیش از وقوع فاجعه به فرد در معرض خطر برسد.

منابع علمی و معتبر:

۱. دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) و نهاد زنان سازمان ملل متحد (UN Women)، گزارش Femicides in 2024، منتشرشده در نوامبر ۲۰۲۵.

۲. سازمان جهانی بهداشت (WHO)، پژوهش‌ها و گزارش‌های جهانی درباره خشونت علیه زنان.

۳. UNODC و UN Women، چارچوب آماری اندازه‌گیری قتل‌های جنسیت‌محور زنان و دختران.

به امید روزی که هیچ زنی قربانی خشونت نباشد و هیچ قتلی پشت سکوت و بی‌تفاوتی پنهان نماند...

پژوهش و کارشناسی: الهام دلیران