دکتر زهرا قنبری، عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران و دانش‌آموخته دکتری تخصصی شیمی با گرایش شیمی دارویی از دانشگاه علوم پزشکی مازندران، در گفت‌وگویی درباره مسیر علمی و پژوهشی خود اظهار کرد: علاقه من به این حوزه تنها از شیفتگی به فرمول‌ها و واکنش‌های شیمیایی آغاز نشد، بلکه از این باور عمیق سرچشمه گرفت که شیمی، زبان طبیعت و یکی از بنیادی‌ترین علوم برای شناخت جهان و ارائه راه‌حل‌های مؤثر برای چالش‌های بشر است.

وی با اشاره به مسئولیت خود به عنوان رئیس هسته پژوهشی فناوری‌های نوین دارویی افزود: فعالیت‌های علمی و پژوهشی خود را بر طراحی و توسعه ترکیبات نوین با کاربردهای دارویی، تشخیصی و زیست‌پزشکی متمرکز کرده‌ام و همواره تلاش داشته‌ام پژوهش را نه صرفاً به عنوان ابزاری برای انتشار مقاله، بلکه به عنوان بستری برای تولید دانش، نوآوری و پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه دنبال کنم.

این استاد دانشگاه مازندران درباره مهم‌ترین علایق پژوهشی خود گفت: فعالیت‌های پژوهشی من عمدتاً بر طراحی و سنتز مولکول‌های هوشمند، ترکیبات زیست‌فعال، حسگرهای فلورسانس، سامانه‌های تشخیص زیستی و طراحی ترکیبات با کاربردهای دارورسانی و تصویربرداری سلولی متمرکز است. این حوزه‌ها در مرز میان شیمی، پزشکی و زیست‌فناوری قرار دارند و می‌توانند در آینده نقش مهمی در تشخیص زودهنگام بیماری‌ها و توسعه درمان‌های دقیق‌تر ایفا کنند.

قنبری با اشاره به یکی از دستاوردهای مهم علمی خود تصریح کرد: توسعه پژوهش‌هایی در زمینه حسگرهای فلورسانس برای شناسایی انتخابی یون‌های فلزی و استفاده از آنها در محیط‌های زیستی را از ارزشمندترین فعالیت‌های علمی خود می‌دانم. اهمیت این پژوهش‌ها تنها در انتشار نتایج علمی نیست، بلکه در ظرفیت آنها برای تبدیل شدن به فناوری‌های تشخیصی و پزشکی آینده است.

وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، مهم‌ترین نیاز امروز علم شیمی را حرکت به سوی پژوهش‌های مسئله‌محور و میان‌رشته‌ای دانست و گفت: دنیا دیگر به پژوهش‌هایی که صرفاً به افزایش تعداد مقالات منجر شوند، بسنده نمی‌کند. امروز جامعه به راه‌حل نیاز دارد. در حوزه شیمی دارویی، توسعه داروهای هوشمند، طراحی سامانه‌های دارورسانی هدفمند، تشخیص سریع بیماری‌ها، حسگرهای زیستی، مواد زیست‌سازگار، شیمی سبز و فناوری‌های پایدار از مهم‌ترین اولویت‌ها هستند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران همچنین بر نقش فناوری‌های نوین در آینده پژوهش تأکید کرد و افزود: هوش مصنوعی، علوم داده، نانوفناوری و زیست‌فناوری فرصت‌های بی‌سابقه‌ای برای پژوهشگران ایجاد کرده‌اند و آینده متعلق به کسانی است که بتوانند مرز میان رشته‌ها را بردارند و از ظرفیت علوم مختلف برای حل مسائل پیچیده استفاده کنند.

قنبری در پاسخ به این پرسش که جوانان علاقه‌مند به مسیر آکادمیک باید چه ویژگی‌هایی داشته باشند، گفت: پژوهش یک مسیر کوتاه و آسان نیست، بلکه سفری است که به صبر، پشتکار و عشق به یادگیری نیاز دارد. استعداد بدون تلاش، موفقیت پایداری ایجاد نمی‌کند، اما پشتکار می‌تواند بسیاری از محدودیت‌ها را جبران کند. به جوانان توصیه می‌کنم کنجکاوی علمی خود را حفظ کنند، از پرسیدن سؤال نترسند و مطالعه را به یک عادت روزانه تبدیل کنند.

وی ادامه داد: زبان انگلیسی، مهارت‌های دیجیتال، تحلیل داده‌ها، کار گروهی و اخلاق پژوهش از جمله مواردی است که باید بسیار جدی گرفته شود. از همه مهم‌تر، نباید موفقیت را تنها در چاپ مقاله یا کسب مدرک خلاصه کرد. پژوهشگر واقعی کسی است که بتواند مسئله‌ای را شناسایی کند و برای حل آن راهکاری علمی ارائه دهد.

رئیس هسته پژوهشی فناوری‌های نوین دارویی درباره مهم‌ترین چالش‌های تدریس و تعامل با دانشجویان نیز اظهار کرد: نسل امروز دانشجویان از نظر دسترسی به اطلاعات، توانایی استفاده از فناوری‌های نوین و آشنایی با فضای دیجیتال، نسبت به نسل‌های گذشته مزیت‌های قابل توجهی دارد. این نسل سریع‌تر یاد می‌گیرد، جسورتر سؤال می‌پرسد و علاقه بیشتری به تجربه کردن موضوعات جدید دارد. در مقابل، حجم گسترده اطلاعات و سرعت بالای گردش آن، گاهی فرصت تعمق، مطالعه عمیق و تحلیل نقادانه را کاهش می‌دهد.

وی افزود: امروزه استاد صرفاً انتقال‌دهنده دانش نیست، بلکه باید هدایتگر فرآیند یادگیری، تقویت‌کننده تفکر انتقادی و الهام‌بخش دانشجویان در مسیر پژوهش و نوآوری باشد. یکی دیگر از چالش‌های مهم، ایجاد انگیزه پایدار در دانشجویان و نشان دادن ارتباط میان آموخته‌های دانشگاهی با مسائل واقعی جامعه است.

قنبری درباره نگرانی دانشجویان از آینده شغلی نیز گفت: یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های دانشگاه، تربیت نیروی انسانی توانمند برای پاسخگویی به نیازهای جامعه و صنعت است. اگر آموزش دانشگاهی صرفاً به انتقال دانش نظری محدود شود، فاصله میان دانشگاه و بازار کار اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. لازم است ارتباط دانشگاه با صنایع، مراکز درمانی، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز نوآوری بیش از پیش تقویت شود.

وی با تأکید بر ضرورت تعریف پروژه‌های دانشجویی بر پایه مسائل واقعی خاطرنشان کرد: دانشجویان باید از دوران تحصیل با فضای حرفه‌ای، کار تیمی، مدیریت پروژه و کارآفرینی آشنا شوند. در کنار دانش تخصصی، مهارت‌هایی مانند ارتباط مؤثر، حل مسئله، تفکر خلاق، مدیریت فناوری، مالکیت فکری و تجاری‌سازی نتایج پژوهش نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

این استاد دانشگاه در ادامه، نقاط قوت و ضعف نظام آموزش عالی کشور را نیز مورد ارزیابی قرار داد و گفت: دانشگاه‌های کشور از سرمایه انسانی بسیار ارزشمندی برخوردارند. استادان توانمند، دانشجویان مستعد و ظرفیت علمی مناسب، از مهم‌ترین نقاط قوت نظام آموزش عالی ایران محسوب می‌شوند. در مقابل، محدودیت منابع مالی پژوهش، فرسودگی بخشی از زیرساخت‌های آزمایشگاهی، فاصله میان دانشگاه و صنعت، پیچیدگی برخی فرآیندهای اداری و تأکید بیش از اندازه بر شاخص‌های کمی، از جمله چالش‌هایی است که می‌تواند بر کیفیت پژوهش اثر بگذارد.

وی افزود: آینده آموزش عالی در گرو حرکت به سمت دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم است؛ دانشگاه‌هایی که علاوه بر آموزش و پژوهش، در نوآوری، حل مسائل جامعه، توسعه فناوری و کارآفرینی نیز نقش‌آفرین باشند. همچنین لازم است نظام ارزیابی اعضای هیئت علمی و دانشگاه‌ها بیش از گذشته بر کیفیت، اثرگذاری اجتماعی و اقتصادی پژوهش‌ها و حل مسائل ملی متمرکز شود.

قنبری درباره نقش هوش مصنوعی در فرآیند پژوهش و تولید علم نیز گفت: هوش مصنوعی را باید یکی از مهم‌ترین تحولات علمی قرن حاضر دانست. این فناوری می‌تواند بسیاری از مراحل پژوهش، از جست‌وجوی منابع و تحلیل داده‌ها گرفته تا طراحی مولکول‌های جدید، مدل‌سازی، پیش‌بینی نتایج و نگارش اولیه متون علمی را با سرعت و دقت بیشتری انجام دهد. البته باید توجه داشت که هوش مصنوعی جایگزین خلاقیت، تفکر انتقادی و قضاوت علمی انسان نخواهد شد.

وی با تأکید بر استفاده مسئولانه از ابزارهای نوین افزود: استادان و دانشجویان باید یاد بگیرند چگونه از این ابزارها به صورت مسئولانه، اخلاق‌مدار و آگاهانه استفاده کنند. آینده متعلق به پژوهشگرانی است که علاوه بر دانش تخصصی، توانایی کار با فناوری‌های نوین و تحلیل نقادانه خروجی آنها را نیز داشته باشند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران با اشاره به تجربه‌های اثرگذار خود در مسیر آموزش و پژوهش گفت: در طول سال‌های فعالیت دانشگاهی، بارها شاهد بوده‌ام که موفقیت‌های علمی بزرگ، بیش از آنکه حاصل نبوغ فردی باشند، نتیجه پشتکار، نظم، همکاری و امید هستند. یکی از لذت‌بخش‌ترین تجربه‌های من، مشاهده رشد دانشجویانی است که شاید در ابتدای مسیر اعتمادبه‌نفس چندانی نداشتند، اما با تلاش مستمر توانستند به پژوهشگرانی موفق و اثرگذار تبدیل شوند.

وی تصریح کرد: این تجربه‌ها به من آموخته‌اند که وظیفه استاد تنها آموزش مفاهیم علمی نیست، بلکه ایجاد انگیزه، پرورش روحیه پرسشگری و تقویت اعتمادبه‌نفس دانشجویان نیز بخشی از رسالت دانشگاه است. گاهی یک جمله امیدبخش یا ایجاد یک فرصت پژوهشی مناسب، می‌تواند مسیر زندگی یک دانشجو را برای همیشه تغییر دهد.

قنبری در پایان، خطاب به دانشجویان و پژوهشگران جوان گفت: هیچ‌گاه کنجکاوی علمی خود را از دست ندهید. علم با پرسیدن سؤال آغاز می‌شود و با تلاش، پشتکار و صداقت در پژوهش به نتیجه می‌رسد. در مسیر علم، شکست نه نشانه ناتوانی، بلکه بخشی طبیعی از فرآیند یادگیری و کشف است.

وی خاطرنشان کرد: آینده علم بیش از هر زمان دیگری بر پایه همکاری‌های میان‌رشته‌ای، نوآوری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی بنا خواهد شد. دانش زمانی ارزشمند است که بتواند در خدمت انسان، جامعه و آینده کشور قرار گیرد. اگر پژوهشگران جوان این نگاه را سرلوحه فعالیت‌های خود قرار دهند، بدون تردید می‌توانند نقش مؤثری در پیشرفت علمی و توسعه پایدار کشور ایفا کنند.

این مصاحبه به همت فاطمه زهرا شاهکلایی تدارک دیده شده است.

انتشارات حوزه مشق: 09393353009

https://ble.ir/hooze_mashg