چگونه از سلامت روان کودکان در برابر اخبار و تهدیدات جهانی محافظت کنیم؟

نویسنده: دکتر فردین احمدی مدرس دانشگاه 

در دنیایی که اخبار جهانی، فضایی از تنش، نگرانی و اضطراب را به خانه‌ها می‌آورد، کودکان و نوجوانان، از بین همه گروه‌های سنی، بیشترین تأثیر را از این تنش‌ها دریافت می‌کنند. آنها نه تنها شاهد اخبار هستند، بلکه در معرض تهدیدات روانی هستند که از طریق شبکه‌های اجتماعی، تلویزیون و حتی گفتگوهای خانوادگی، وارد مغز و احساسات آنها می‌شود. این امر نه تنها بر رشد روانی و اجتماعی آنها تأثیر می‌گذارد، بلکه می‌تواند به طور بلندمدت روی هویت، اعتماد به نفس و توانایی ارتباط با دیگران تأثیر بگذارد.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟

کودکان، به ویژه در سنین پایین، نادیده‌گیری و درک نادرست  از اخبار جهانی را دارند. آنها نمی‌توانند تفاوت بین خبر و واقعیت را تشخیص دهند. وقتی می‌شنوند که جنگ در افغانستان شروع شده یا کشوری در آتش است، ممکن است فکر کنند که این وقایع مستقیماً بر زندگی آنها تأثیر می‌گذارد. این احساس تهدید، حتی اگر در خانه آنها امنیت وجود داشته باشد، می‌تواند منجر به اضطراب، خواب‌آلودگی، تغییر در رفتار و حتی احساس تنهایی شود.

نشانه‌های تأثیر اخبار بر کودک:

۱. تغییر در رفتار: کودک ممکن است ناگهان ناامید، خسته، یا خشمگین شود.  
۲. مشکل در خواب: ترس از خواب، بیدار شدن از خواب با خواب‌آلودگی یا خواب‌آلودگی بیش از حد.  
۳. کاهش اشتها یا افزایش اشتها: تغییرات در رفتار غذایی.  
۴. کاهش مهارت‌های اجتماعی: کودک ممکن است از بازی و گفتگو با دوستان اجتناب کند.  
۵. بی‌قراری یا ترس از جایی خاص: مثلاً ترس از خروج از خانه یا ترس از یک مکان خاص.  
۶. گفتگوهای تکراری در مورد مرگ، جنگ یا تهدید: کودک ممکن است بارها بگوید: من می‌ترسم مردن، یا اگر جنگ شروع شود، چه می‌شود؟

این نشانه‌ها نشان می‌دهند که کودک در حال فهمیدن یک واقعیتی است که بیش از قدرت او است. اما این امر نباید باعث احساس ناامیدی شود. برعکس، این نشانه‌ها فرصتی هستند تا ما، به عنوان والدین و مربیان، درگیر شویم و کودک را در حمایت قرار دهیم.



راهکارهای طلایی برای والدین و مربیان:

۱. گوش دادن بدون قضاوت
اولین و مهم‌ترین گام، گوش دادن است. وقتی کودک شما در مورد یک خبر نگرانی می‌کند، نه تنها نباید بگویید: این خبر مهم نیست، بلکه باید بگویید: می‌فهمم که این برای تو مهم است. بگو ما چه کاری می‌توانیم بکنیم؟

۲.ساده‌سازی اخبار

کودکان نمی‌توانند اخبار پیچیده را درک کنند. اگر باید از اخبار صحبت کنید، آنها را ساده و شفاف بیان کنید. مثلاً: کشورهایی در جنگ هستند، اما این اتفاق در آنجا می‌افتد، نه اینجا. ما اینجا امن هستیم.

۳.محدود کردن دسترسی به اخبار
 
کودکان باید از اخبار شوک‌کننده، خشونت‌آمیز یا پر از اضطراب محدود شوند. این محدودیت نه معنایی است که کودک نباید از دنیا مطلع شود، بلکه معنایی است که "کودک نباید از دنیا مطلع شود در شرایطی که نمی‌تواند آن را درک کند.

۴. ساختن فضای امن و احساس امنیت 
کودکان نیاز دارند بدانند که همیشه در امان هستند. این احساس می‌تواند از طریق نگاه، لمس، گفتگو و حضور بسازید. مثلاً، بگویید: من اینجا هستم. اگر نگرانی داری، بگو.

۵.آموزش مهارت‌های تنظیم احساسات  
کودکان نیاز دارند یاد بگیرند چطور از اضطراب، ترس و ناراحتی کمک بگیرند. مهارت‌هایی مانند تنفس عمیق، نوشتن روزنامه، یا گفتگو با یک دوست می‌توانند کمک کنند.

۶. همکاری بین خانواده و مدرسه
 
مربیان و معلمان نیز باید در این فرآیند همکاری کنند. در مدرسه، می‌توانید فضایی ایجاد کنید که کودکان بتوانند احساس کنند که من اینجا امن هستم. مثلاً، در کلاس، می‌توانید در مورد احساسات صحبت کنید، یا با یک فعالیت ساده، احساس امنیت را تقویت کنید.