رقصِ مهره‌ها در مستطیل سبز: نگاهی به شاهراهِ پرحادثه جام جهانی ۲۰۲۶

فوتبال، تنها یک بازی نیست؛ هندسه‌ای است از اراده، استراتژی و رویا. هر جام جهانی، بومِ نقاشیِ بزرگی است که بر آن، سرنوشتِ ملت‌ها با ضربات توپ رقم می‌خورد. اکنون که در تب و تابِ مرحله یک‌شانزدهم نهایی جام جهانی ۲۰۲۶ هستیم، نگاهی به این نمودار حذفی، نه فقط یک جدول مسابقات، بلکه روایتگرِ درام‌های بی‌پایان است. ما با دکتر فردین احمدی، نویسنده و مدیرمسئول انتشارات بین‌المللی حوزه مشق، این لحظاتِ تاریخ‌ساز را به تحلیل می‌نشینیم.

این جام جهانی، بیش از هر دوره دیگری، نمادِ نزدیکیِ قدرت‌هاست. دیگر دورانِ یکه‌تازیِ بی‌چون و چرای چند کشورِ سنتی به سر آمده است. تماشای نام‌هایی چون مراکش، کلمبیا یا سنگال در کنار غول‌های کلاسیک فوتبال، نویدبخشِ دنیایی است که در آن «غیرممکن» معنای خود را باخته است. وقتی به این نمودار درختی می‌نگریم، بیش از آنکه تقابلِ پرچم‌ها را ببینیم، تقابلِ سبک‌های اندیشه را می‌بینیم.

از یک سو، تیم‌های اروپایی با انضباط تاکتیکی و ساختارِ آهنینِ خود در پیِ تکرارِ تاریخ‌اند؛ و از سوی دیگر، تیم‌های آمریکای لاتین و آفریقا با تکیه بر خلاقیتِ فردی و شورِ نهفته در رگ‌هایشان، برای شکستنِ این دیوارهای صلب می‌جنگند. در نگاهِ ادبیِ ما به ورزش، فوتبال همان «شعرِ جاری در میدان» است. همان‌طور که صائب تبریزی در «مضمون‌سازی» استاد بود، مربیانِ بزرگِ امروز نیز در حالِ ساختنِ مضامینِ تازه در قلبِ میدان‌اند؛ مضامینی که با یک پاسِ طلایی یا یک سیوِ معجزه‌آسا در دقیقه نود، به ابدیت می‌پیوندند.

تقابل‌هایی که در این نمودار می‌بینیم، هر کدام حکمِ یک «گره داستانی» در رمانِ بزرگ جام جهانی را دارند. آلمان، فرانسه، پرتغال، آرژانتین؛ هر کدام از این نام‌ها سنگینیِ تاریخیِ خود را دارند. اما زیباییِ فوتبال در همین «پیش‌بینی‌ناپذیری» است. هیچ‌کدام از این تیم‌ها با اطمینانِ خاطر به مرحله بعد قدم نمی‌گذارند. در اینجا، تئوریِ «آینده‌نگاری» که در دنیای نشر و مدیریت نیز به کار می‌بندیم، در فوتبال به شکلِ «تحلیلِ لحظه‌ای» بروز می‌کند. اینکه چگونه یک تیم می‌تواند در عرض ۹۰ دقیقه، همزمان هم فرو بریزد و هم به شکوهی تازه دست یابد.

به‌عنوانِ کسی که سال‌ها با کلمات و دنیای کتاب سر و کار داشته‌ام، معتقدم فوتبال زبانِ مشترکِ جهانیان است. در دنیایی که گاهی سیاست‌ها و مرزها ما را از هم دور می‌کند، این نمودارِ حذفی، فارغ از هر نتیجه‌ای، پیامی از صلح و رقابتِ جوانمردانه دارد. تماشای بازی‌های این دوره، بیش از هر چیز درسِ «تاب‌آوری» است. اینکه چگونه یک بازیکن پس از یک خطای سنگین یا دریافتِ یک گلِ زودهنگام، دوباره برمی‌خیزد و برای اعتلای نامِ کشورش می‌دود. این همان درسی است که باید در لایه‌های عمیقِ فرهنگیِ جامعه نیز جاری شود.

جام جهانی ۲۰۲۶ در حالِ رقم زدنِ اتفاقاتی است که تا سال‌ها در ذهنِ هواداران باقی خواهد ماند. ستاره‌هایی که در این مرحله متولد می‌شوند و افسانه‌هایی که شاید در همین روزها به پایانِ خود نزدیک شوند. این نمودار، در واقعِ نقشه‌ی راهی است برای رسیدن به قله؛ جایی که تنها یک پرچم برافراشته خواهد ماند. اما فراتر از قهرمان، آنچه باقی می‌ماند، «روایتِ» این جام است. روایتی که ما، چه به عنوان نویسنده و چه به عنوان تماشاگر، آن را با شورِ خود زنده نگاه می‌داریم.

بیایید از این بازی‌ها فراتر از عدد و رقم لذت ببریم. بیایید در هر ضربه‌ی توپ، ضرب‌آهنگِ زندگی را بشنویم. فوتبال، صحنه‌ی نبردِ مردانِ خدا برای اثباتِ توانمندی‌های بشری است. در این روزهای پرهیجان، هر چه نتیجه باشد، برنده اصلیِ این ضیافتِ جهانی، مخاطبی است که چشم از این مستطیلِ سبز برنمی‌دارد و با هر گل، نبضِ زندگی در او تندتر می‌زند.

دکتر فردین احمدی

مدیرمسئول انتشارات بین‌المللی حوزه مشق