شعبان؛ ماه بیداری دل‌ها در آستانه ضیافت خدا



نویسنده: دکتر فردین احمدی مدیر مسئول انتشارات بین المللی حوزه مشق 

ماه مبارک شعبان آغاز شده است؛ ماهی که در میان ماه‌های قمری، نه در هیاهوی رمضان گم می‌شود و نه در سکوت رجب مهجور می‌ماند. شعبان، ماهی است برای آنان که می‌خواهند «آماده شوند»، «تربیت شوند» و «برخیزند». ماهی که پلی است میان بیداری رجب و میهمانی رمضان؛ پلی برای عبور از غفلت به حضور.

در روایتی نورانی، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند:
«شَعْبانُ شَهْری»
شعبان، ماه من است.
و همین یک جمله کافی است تا عظمت این ماه روشن شود؛ ماهی که به نام پیامبر رحمت مزین شده، ماهی عادی نیست.

 شعبان؛ ماه پیوند با پیامبر اکرم (ص)

اگر رجب، ماه تمرین ترک گناه است و رمضان، ماه بندگی خالص، شعبان ماه «پیوند قلبی با رسول خدا»ست. در این ماه، انسان می‌آموزد چگونه اخلاق، رفتار و نگاه خود را به سیره پیامبر نزدیک کند.

قرآن کریم درباره پیامبر می‌فرماید:
«لَقَدْ کانَ لَکُمْ فی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ»
(احزاب، ۲۱)
به‌راستی برای شما در رسول خدا الگویی نیکوست.

شعبان فرصتی است برای بازگشت به این اسوه حسنه؛ برای آن‌که از خود بپرسیم:
چقدر شبیه پیامبر زندگی می‌کنیم؟
چقدر اخلاق ما، مهربانی ما، صبر ما و گذشت ما رنگ نبوی دارد؟

شعبان؛ ماه خودسازی پنهان و بی‌ادعا

از ویژگی‌های تربیتی شعبان آن است که عبادت در آن «بی‌سر و صدا»ست. نه فضای عمومی رمضان را دارد و نه تأکیدهای اجتماعی دیگر ماه‌ها را. و همین، ارزش آن را چند برابر می‌کند. اعمال شعبان، تمرین اخلاص است.

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند:
«مَنْ صامَ شَعْبانَ حُبًّا لِنَبِیِّهِ وَتَقَرُّبًا إِلَى رَبِّهِ أَحَبَّهُ اللَّهُ وَقَرَّبَهُ إِلَى کَرامَتِهِ»
کسی که شعبان را از روی محبت به پیامبرش و برای تقرب به پروردگار روزه بگیرد، خدا او را دوست می‌دارد و به کرامت خویش نزدیک می‌کند.

در این ماه، حتی یک روزه ساده، اگر با نیت درست باشد، انسان را به محبوبیت نزد خدا می‌رساند. این پیام تربیتی بزرگی است: کیفیت نیت، مهم‌تر از کمیت عمل است.

 شعبان؛ ماه امید، نه یأس

شعبان، ماه امید است. ماهی که در آن، تولد بزرگ‌ترین مظهر امید بشریت، حضرت ولی‌عصر عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف قرار دارد. نیمه شعبان، یادآور این حقیقت است که تاریخ هرگز بن‌بست ندارد و ظلم، پایان راه نیست.

قرآن کریم می‌فرماید:
«وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً»
(قصص، ۵)
و ما اراده کرده‌ایم بر مستضعفان زمین منت نهیم و آنان را پیشوایان قرار دهیم.

شعبان به ما می‌آموزد که مؤمن، هرگز مأیوس نیست. حتی اگر دنیا پر از ظلم باشد، حتی اگر تاریکی فراگیر شود، وعده الهی قطعی است.

 شعبان؛ ماه پالایش دل پیش از رمضان

یکی از لطیف‌ترین معارف شعبان، «آماده‌سازی روح برای رمضان» است. رمضان بدون آمادگی، فقط گرسنگی و تشنگی است؛ اما شعبان، دل را نرم می‌کند، نیت را تصحیح می‌کند و روح را صیقل می‌دهد.

امام سجاد علیه‌السلام در دعای معروف شعبانیه عرضه می‌دارند:
«إِلَهِی هَبْ لِی کَمَالَ الانْقِطَاعِ إِلَیْکَ»
خدایا! به من کمال بریدن از غیر خودت را عطا کن.

این دعا، مدرسه معرفت است. شعبان به ما می‌آموزد که بندگی، فقط انجام تکلیف نیست؛ بلکه «انقطاع الی‌الله» است، بریدن دل از هر آنچه غیر خداست.

 شعبان؛ ماه اصلاح رابطه‌ها

از نکات تربیتی کمتر گفته‌شده شعبان، اصلاح رابطه با مردم است. روایات تأکید دارند که اعمال در این ماه بالا می‌رود. پیامبر اکرم فرمودند:
«شَعْبانُ شَهْرٌ تُرْفَعُ فیهِ الْأَعْمالُ إِلَى رَبِّ الْعالَمینَ»

چه زیباست که پرونده‌ای که بالا می‌رود، آلوده به کینه، حسد، قهر و حق‌الناس نباشد. شعبان، ماه آشتی است؛ آشتی با خدا و آشتی با خلق.

قرآن هشدار می‌دهد:
«إِنَّ اللَّهَ لا یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَکَ بِهِ وَیَغْفِرُ ما دُونَ ذلِکَ لِمَنْ یَشاءُ»
(نساء، ۴۸)
اما حق‌الناس، بدون رضایت بندگان، بخشیده نمی‌شود. شعبان، فرصت پاک‌سازی این گره‌هاست.

 شعبان؛ تمرین بندگی عاشقانه

اگر عبادت از ترس جهنم باشد، معامله است؛ اگر برای بهشت باشد، تجارت است؛ اما اگر از روی محبت باشد، عبادت عاشقانه است. شعبان، ماه همین عشق است.

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند:
«أَکْثِرُوا فِی شَعْبانَ مِنَ الصَّلاةِ عَلَیَّ»
در ماه شعبان بسیار بر من صلوات بفرستید.

صلوات، ذکر محبت است؛ پیوند دل با پیامبر و خاندانش. هر صلوات در شعبان، دل را به آسمان نزدیک‌تر می‌کند.

 چرا شعبان ماه خاص‌هاست؟

شعبان ماه کسانی است که می‌خواهند متفاوت باشند:

 آنان که به کمتر از قرب الهی راضی نیستند
 آنان که قبل از رمضان، دل را شست‌وشو می‌دهند
 آنان که منتظرند، امیدوارند و اصلاح‌گرند

شعبان ماهی است که آرام می‌آید، آرام می‌رود، اما اگر کسی آن را دریابد، زندگی‌اش را متحول می‌کند.

بیایید شعبان را جدی بگیریم؛
نه به‌عنوان مقدمه‌ای ساده،
بلکه به‌عنوان مدرسه‌ای برای انسان شدن.