مردی که تاریخ را به شهادت طلبید؛ حماسه جاودان علامه امینی در خلق اقیانوس الغدیر

بقلم: دکتر فردین احمدی، مدیرمسئول انتشارات بین‌المللی حوزه مشق

تقویم‌ها گاهی تنها راوی اعداد و روزها نیستند، بلکه دروازه‌ای برای ورود به یادآوری عظمت انسان‌هایی هستند که مسیر تاریخ را تغییر داده‌اند. دوازدهم تیرماه، یادآور عروج ملکوتی مردی است که نامش با مفهوم سترگ حقیقت، ولایت و پژوهش عاشقانه گره خورده است. علامه عبدالحسین امینی، شخصیتی که با خلق شاهکار بی‌بدیل «الغدیر»، نه تنها گرد و غبار غفلت را از چهره یک واقعه تاریخی زدود، بلکه اقیانوسی از استدلال، منطق و عشق را برای همیشه در برابر دیدگان حقیقت‌جویان جهان قرار داد. 

نوشتن درباره علامه امینی، نوشتن درباره یک محقق و نویسنده معمولی نیست؛ روایت ایستادگی، عشق و ذوب شدن در حقیقتی به نام امیرالمومنین علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام) است. در روزگاری که نگارش و تحقیق با دشواری‌های طاقت‌فرسایی همراه بود، این مرد بزرگ، آسایش، جوانی و تمام توان خود را وقف اثبات حقیقتی کرد که ریشه در خُم غدیر داشت. او به معنای واقعی کلمه، تاریخ را به شهادت طلبید تا نشان دهد آفتاب حقیقت هیچ‌گاه در پس ابرهای تحریف پنهان نمی‌ماند.

خلق مجموعه عظیم الغدیر، یک معجزه در عرصه پژوهش و کتابت است. علامه امینی برای گردآوری اسناد و مدارک این کتاب، مرزهای جغرافیایی را در هم نوردید. از کتابخانه‌های تاریک و نمور نجف و بغداد گرفته تا مخازن خطی هند، سوریه، مصر و ترکیه، هیچ نقطه‌ای از جهان اسلام نماند که بویی از اسناد غدیر در آن باشد و علامه امینی خود را به آنجا نرساند. روایت‌های معتبری وجود دارد که نشان می‌دهد ایشان برای نگارش الغدیر، بیش از ده هزار جلد کتاب را از ابتدا تا انتها با دقت مطالعه کرد و به یکصد هزار جلد کتاب مراجعه نمود. این حجم از کار، آن هم بدون امکانات پژوهشی امروز، تنها از بازوانی برمی‌آید که نیروی خود را از عشقی ماورایی و ایمانی راسخ دریافت کرده باشند. 

می‌گویند گاهی در کتابخانه‌های هند چنان غرق مطالعه و فیش‌برداری می‌شد که مدیران کتابخانه فراموش می‌کردند او در سالن حضور دارد و درها را بر روی او قفل می‌کردند؛ و علامه امینی تمام شب را در میان انبوه کتاب‌های خطی تا صبح با عشق به علی (ع) می‌نوشت و می‌گریست. این همان نقطه تمایز علامه امینی با دیگر پژوهشگران تاریخ است؛ جوهر قلم او با اشک چشم و خون دل آمیخته بود.

اما یکی از درخشان‌ترین ویژگی‌های کتاب الغدیر و مکتب فکری علامه امینی، رویکرد وحدت‌آفرین اوست. الغدیر هرگز کتابی برای تفرقه و دامن زدن به اختلافات مذهبی نبوده و نیست. برعکس، علامه امینی با اتکا به منابع و اسناد معتبر و دست‌اول برادران اهل سنت، واقعه غدیر را به عنوان یک حقیقت انکارناپذیر اسلامی اثبات کرد. او با زبانی علمی، مستدل و به دور از تعصب‌های کور، نشان داد که غدیر یک سرمایه مشترک برای تمام مسلمانان است تا حول محور ولایت و انسان کامل گرد هم آیند. این اوج انصاف علمی و نبوغ یک اندیشمند مسلمان است که اثرش پس از دهه‌ها، همچنان استوارترین قلعه در دفاع از حریم ولایت محسوب می‌شود.

در کنار این عظمت علمی، چهره عرفانی و معنوی علامه امینی نیز شگفت‌انگیز است. پشت آن قلم استوار و ذهن تحلیل‌گر، قلبی به شدت لطیف و عاشق می‌تپید. کسانی که با ایشان محشور بوده‌اند، از گریه‌های طولانی، ناله‌های نیمه‌شب و ارادت بی‌نظیرشان به ساحت مقدس اهل بیت (علیهم‌السلام) به ویژه حضرت سیدالشهدا (ع) خاطرات شگرفی نقل کرده‌اند. او علم را نه برای فخرفروشی، بلکه برای خدمت به آستان حقیقت می‌خواست و در این راه، ذره‌ای از نام و نشان برای خود طلب نکرد.

امروز، در عصر انفجار اطلاعات و در روزگاری که اندیشه‌ها آماج تهاجمات گوناگون قرار دارند، بازخوانی سیره و روش علامه امینی برای همه ما، به ویژه نویسندگان، پژوهشگران و فعالان عرصه فرهنگ و نشر، یک ضرورت و یک نقشه راه است. ما در انتشارات بین‌المللی حوزه مشق، به عنوان خادمان عرصه کتاب و کلمه، بر خود فرض می‌دانیم که نام، یاد و مرام این عالم ربانی را زنده نگاه داریم. رسالت امروز ما تنها چاپ کتاب نیست، بلکه ترویج روحیه پژوهشگری متعهدانه، حقیقت‌جویی خستگی‌ناپذیر و عشق به آرمان‌های الهی است؛ همان مسیری که علامه امینی با تمام وجود آن را پیمود.

در سالروز رحلت این استوانه علم و عمل، به روح بلندش ادای احترام می‌کنیم و از درگاه خداوند متعال می‌خواهیم که به ما توفیق دهد تا پاسداران شایسته‌ای برای میراث گران‌بهای او، یعنی دفاع از حقیقت غدیر و مکتب اهل بیت باشیم. راهش پر رهرو و نامش بر تارک تاریخ اندیشه اسلامی جاودان باد.